So sánh các định nghĩa này, ta thấy văn hiến và văn vật thực ra chỉ là những khái niệm bộ phận của văn hoá, chúng chỉ khác văn hoá ở độ bao quát các giá trị: văn hiến là văn hoá thiên về truyền thống lâu đời, mà truyền thống lâu đời còn lưu giữ được không bị chiến tranh và thời gian huỷ hoại chính là các giá trị tinh thần, còn văn vật là văn hoá thiên về các giá trị vật chất (nhân tài, di tích, công trình, hiện vật. Chính vì vậy mà ông cha ta thường nói đất nước 4000 năm văn hiến (chứ không nói .. văn vật, vì trải qua 4000 năm, phần lớn các giá trị vật chất đã bị tàn phá), nhưng lại nói Hà Nội – Thăng Long ngàn năm văn vật (vì trong 1000 năm trở lại đây, từ khi Lý Công Uẩn định đô ở Thăng Long, các giá trị vật chất còn lưu giữ được nhiều).

Phương Tây không có hai khái niệm “văn hiến” và “văn vật” , cho nên hai khái niệm này không thể dịch ra các ngôn ngữ phương Tây được, văn vật và văn minh tuy cùng thiên về giá trị vật chất, nhưng lại rất khác xa nhau.

Để dễ phân biệt các kháiniệm văn hoá, văn minh, văn hiến, văn vật, những điều nói trên được trình bày trong bảng 1.2.

Bảng 1.2: so sánh văn hoá, văn minh, văn vật

Cấu trúc của hê thống văn hoá

Như đã nói, lâu nay, tính hệ thống của văn hoá chưa được chú ý đầy đủ, cho nên cũng chưa có được một mô hình hệ thống văn hoá đầy đủ và có sức thuyết phục.

Theo cách nhìn truyền thống, văn hoá có cấu trúc hai phần rất đơn giản: văn hoá vật chất là văn hoá tinh thần (Arnoldov 1985: 31-46). Cấu trúc này không sai, nhưng nó là cấu trúc cơ sở, rất đơn giản,không thể cho thấy hết được sự phong phú và phức tạp của hệ thống văn hoá.

L. White (1949: 346-366) phân chia văn hoá thành ba tiểu hệ: công nghệ, xã hội và tư tưởng. Đào Duy Anh (1951:8) dựa theo F. Sartiaux mà chia văn hoá thành ba phần: sinh hoạt kinh tế, sinh hoạt xã hội và sinh hoạt tri thức. Nhóm Văn Tân (1973) thì phân biệt văn hoá vật chất, văn hoá xã hội và văn hoá tinh thần; nhưng văn hoá xã hội (phong tục, tập quán) đâu có nằm ngoài văn hoá tinh thần. M.S. Kagan cũng chia văn hoá ra ba thành tố, trong đó, bên cạnh văn hoá vật chất và văn hoá tinh thần là văn hoá nghệ thuật (1974:188-208) nhưng có nghệ thuật nào lại không phục vụ nhu cầu tinh thần?

Một số tác giả khác nói đến bốn thành tố như văn hoá sản xuất, văn hoá xã hội văn hoá tư tưởng, văn hoá nghệ thuật (Ngô Đức Thịnh 1987), hoặc hoạt động sinh tồn hoạt động xã hội, hoạt động tinh thần, hoạt động nghệ thuật (Nguyễn Tấn Đắc 1987)